Dziedziczenie to proces przekazywania majątku po zmarłej osobie – zgodnie z jej wolą wyrażoną w testamencie lub według zasad ustawowych. Choć co do zasady każdy spadkobierca ma prawo do udziału w spadku, istnieją sytuacje, w których dana osoba może zostać uznana za niegodną dziedziczenia. Ma to szczególne znaczenie w przypadkach, gdy zachowanie spadkobiercy było rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub skierowane przeciwko spadkodawcy.
Niegodność dziedziczenia – przepisy przed 15 listopada 2023 r.
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego obowiązującymi do listopada 2023 r., za niegodnego dziedziczenia mógł zostać uznany ten, kto:
1. Dopuścił się umyślnego ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy (np. znęcanie się, pobicie, groźby);
2. Podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo przeszkodził mu w dokonaniu tych czynności;
3. Świadomie ukrył, zniszczył lub podrobił testament, lub też posłużył się fałszywym testamentem.
Uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia następuje na mocy wyroku sądu. O stwierdzenie niegodności dziedziczenia może wystąpić każdy, kto ma w tym interes prawny. Zazwyczaj są to inni spadkobiercy. Istotne jest, że pozew o uznanie za niegodnego należy złożyć w ciągu roku od dnia, w którym osoba uprawniona dowiedziała się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż w ciągu 3 lat od otwarcia spadku.
Dziedziczenie – nowe podstawy ustalenia niegodności
Przepisy obowiązujące od 15 listopada 2025 r. dodały nowe powody stwierdzenia niegodności dziedziczenia. Zatem za niegodnego dziedziczenia może zostać uznany również ten kto:
4. uporczywie uchylał się od wykonywania wobec spadkodawcy obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową;
5. uporczywie uchylał się od wykonywania obowiązku pieczy nad spadkodawcą, w szczególności wynikającego z władzy rodzicielskiej, opieki, sprawowania funkcji rodzica zastępczego, małżeńskiego obowiązku wzajemnej pomocy albo obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodzica i dziecka.
Skutki
Skutkiem uznania za niegodnego jest traktowanie takiej osoby jakby nie dożyła otwarcia spadku. Oznacza to, że nie uczestniczy ona w dziedziczeniu – ani z ustawy, ani z testamentu – a jej udział przechodzi na innych spadkobierców, tak jakby w ogóle nie istniała w momencie śmierci spadkodawcy.
Uregulowanie kwestii niegodności dziedziczenia pełni ważną funkcję społeczną i moralną. Chroni wolę zmarłego oraz zapewnia, że dziedziczenie nie będzie nagrodą dla osób, które działały w sposób nieetyczny, szkodliwy lub przestępczy wobec spadkodawcy.
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
Jeżeli potrzebują Państwo pomocy w związku ze sprawami spadkowymi – zapraszamy do kontaktu
Podobne wpisy: